Geluidshinder: waarom sommige geluiden meer hinderen dan andere

21 juli 2021
Auteur: Rene van der Wilk
Leestijd: 7 min

Het is zomer en de ramen en deuren staan open. Geluiden van buiten dringen ons huis binnen. Sommige geluiden plezieren ons: het geluid van een verkoelende bries door de bomen, het tjilpen en zingen van vogels en het koeren van een duif. Andere geluiden kunnen tot ergernis leiden. Denk aan een overvliegend vliegtuig, een rondcirkelende helikopter, het snerpende geluid van een scooter, de hogedrukreiniger van de buurman of de radio van werklui die op standje 10 staat. Wat de één als een hinderlijk geluid aanmerkt, kan de ander makkelijk negeren. Wat maakt dat geluiden ons hinderen en hoe komt het dat het ene geluid ons meer hindert dan het andere? En waarom heeft de een er meer last van dan de ander?

| Geluidshinder

geluidshinder scooter

Geluidshinder in Nederland

Geluid van wegverkeer is in Nederland de grootste bron van ernstige geluidshinder in de woonomgeving. Buren staan op de tweede plaats. Dat blijkt uit het Onderzoek Beleving Woonomgeving 2024 van het RIVM. Binnen het wegverkeer veroorzaken vooral brommers en motoren veel ernstige geluidshinder.

Bij geluid van buren gaat het volgens onderzoek over de periode 2019 tot en met 2022 vooral om buitenactiviteiten van mensen en dieren en om contactgeluiden van buren. Denk bij dat laatste bijvoorbeeld aan geluid dat via vloeren, wanden en trappen wordt overgedragen.

Ook vliegverkeer kan veel geluidshinder veroorzaken. Nieuw RIVM-onderzoek uit 2026 rond veertien Nederlandse luchthavens laat zien dat omwonenden bij een hogere blootstelling aan vliegtuiggeluid doorgaans vaker ernstige hinder rapporteren. Hoe sterk die relatie is, verschilt per luchthaven.

Treinverkeer kan lokaal eveneens veel hinder veroorzaken. In een onderzoek in het Limburgse America bleken vooral zware goederentreinen die ’s nachts passeren hoge geluidpieken te veroorzaken. Veel bewoners die aan hoge niveaus werden blootgesteld ervoeren hinder of sliepen hierdoor minder goed.

Daarnaast kan laagfrequent geluid, bijvoorbeeld waargenomen als een bromtoon, hinder veroorzaken. Uit het landelijke onderzoek van 2024 blijkt dat de ernstige hinder door relatief nieuwe bronnen zoals laagfrequent geluid licht is gedaald of ongeveer gelijk is gebleven.

Verstoring slaap

Dat omgevingsgeluiden onze slaap kunnen verstoren zal niemand verbazen. Wegverkeer en buren behoren in Nederland tot de belangrijkste bronnen van slaapverstoring door geluid. Uit landelijk onderzoek van het RIVM uit 2016 bleek dat ook recreatieve activiteiten, zoals kermissen en sportvelden, de nachtrust kunnen verstoren.

Ook vliegverkeer kan voor slaapverstoring zorgen. Uit hetzelfde onderzoek uit 2016 bleek dat slaapverstoring door vliegverkeer vooral voorkwam in de omgeving van Schiphol. Rond andere burgerluchthavens was daar minder sprake van, onder meer doordat daar minder nachtvluchten plaatsvonden. Nieuw RIVM-onderzoek naar de situatie in 2024 laat zien dat voor Schiphol en Rotterdam The Hague Airport een duidelijke relatie bestaat tussen nachtelijk vliegtuiggeluid en ernstige slaapverstoring. Bij de andere onderzochte luchthavens waren er geen of te weinig nachtvluchten om zo’n relatie betrouwbaar vast te stellen.

In het landelijke onderzoek uit 2016 viel daarnaast een opvallende toename op van slaapverstoring door overvliegende helikopters, vooral in het westen van Nederland.

Factoren die bijdragen aan geluidshinder

Tijd van de dag

Geluiden die zich ’s avonds of ’s nachts voordoen als we willen ontspannen of slapen, zullen eerder storend zijn dan wanneer ze zich overdag voordoen en we zelf bezig zijn in of buitenshuis. Geluid in de avond en nacht wordt dan ook als hinderlijker beschouwd dan overdag. Bij het bepalen van de geluidbelasting met de maat Lden wordt daarom voor geluid in de avond en nacht een toeslag toegepast.

Taken en bezigheden

De taken die we uitvoeren en de concentratie die we daarvoor nodig hebben, hebben invloed op de ervaren hinder. Taken die veel concentratie vragen, kunnen sneller worden verstoord door geluid dan taken die weinig concentratie vragen.

Willen we ons even lekker ontspannen in bad of genieten van een mooi muziekstuk en lopen de buren bonkend boven ons hoofd of over de trap, dan kan dit sneller hinderen dan wanneer we bezig zijn met huishoudelijke taken of andere bezigheden die minder concentratie vragen.

geluidshinder hogedrukreiniger

Nut of noodzaak van de lawaaibron

Als er aan ons eigen huis wordt gewerkt of we zelf met een boormachine of hogedrukreiniger bezig zijn, zal dit geluid ons vaak minder hinderen. Het geluid heeft voor ons een duidelijk nut en is nodig voor het gewenste resultaat: een mooier huis, een schone auto of een schoon terras. Precies hetzelfde geluid bij de buren kan ons sneller hinderen.

Relatie met lawaaimaker

Ook de relatie met degene die verantwoordelijk is voor het lawaai kan invloed hebben op de ervaren hinder. Tegenover een gezinslid, goede buur of vriend die het lawaai maakt, kunnen we toleranter zijn dan tegenover een onbekende of bijvoorbeeld een buurman met wie we een slechte relatie hebben.

Onvermijdelijkheid van en controle over geluid

Ook de mogelijkheid om aan een geluid te ontsnappen speelt een rol. Als we het gevoel hebben dat er niet aan te ontkomen is, kan dat de ervaren hinder vergroten. Kunnen we het geluid vermijden of ervan weglopen, dan kan het juist minder hinderen. Aan verkeers- of vliegtuiglawaai in onze woonomgeving is bijvoorbeeld lastig te ontkomen.

Daarnaast speelt de mate van controle een rol. Dat is goed te zien bij het klussen. Over onze eigen schuurmachine hebben we controle. Zodra we de knop loslaten, stopt het lawaai. Hetzelfde geldt voor muziek die we zelf afspelen of wanneer we zelf een instrument bespelen. We bepalen wanneer het geluid begint, hoe lang het duurt en wanneer het stopt. Bij werkzaamheden, muziek of het bespelen van een instrument door de buren hebben we die controle niet. We weten niet hoelang het geluid nog aanhoudt of wanneer het opnieuw begint.

geluidshinder vliegtuig

Ingeschat gevaar van geluid

Geluiden die we met gevaar associëren, kunnen eerder hinderlijk zijn dan geluiden waarbij dat niet het geval is. Bij overvliegende vliegtuigen kan bijvoorbeeld angst bestaan dat een vliegtuig neerstort. Uit onderzoek naar geluidshinder is al langer bekend dat angst voor gevaar van een geluidsbron samenhangt met meer ervaren hinder.

Ook het soort geluidsbron speelt een rol. Onderzoek laat zien dat bij een vergelijkbare geluidbelasting vliegtuig-, weg- en treinverkeer niet evenveel hinder veroorzaken. Vliegtuiggeluid wordt daarbij over het algemeen als hinderlijker ervaren dan geluid van treinverkeer.

Bij een laag overvliegend vliegtuig kunnen bovendien herinneringen of associaties met vliegrampen naar boven komen. Denk bijvoorbeeld aan de Bijlmerramp of de aanslagen op het World Trade Center in New York. Zulke associaties kunnen bijdragen aan de manier waarop iemand het geluid van een overvliegend vliegtuig ervaart.

Zo zijn de voorbeelden behouden, maar schrijven we niet dat wetenschappelijk is aangetoond dat de Bijlmerramp of 9/11 zelf tot meer geluidshinder leidt.

geluidshinder piano

Voorspelbaarheid van geluid

De voorspelbaarheid van een geluid kan de ervaren hinder verminderen. Wanneer duidelijk is dat onze buren elke dag tussen 7 en 8 uur ’s avonds op de piano oefenen en het daarna weer rustig is, zal het pianospel waarschijnlijk minder geluidshinder opleveren dan wanneer dat op willekeurige tijdstippen gebeurt.

Hetzelfde kan gelden voor een trein die volgens een vaste dienstregeling langskomt, een vuilniswagen die iedere week rond hetzelfde tijdstip door de straat rijdt of de boodschappendienst van de buren die iedere vrijdag staat te lossen. We weten dan wanneer we het geluid kunnen verwachten en ook dat het weer voorbijgaat.

hinder geluid sirene ambulance politie

Fysische eigenschappen van geluid

Geluiden die onverwacht en plotseling optreden en daarbij snel een hoog geluidsniveau bereiken, kunnen ons laten schrikken. Denk aan een claxon, een harde knal of het geloei van een sirene. Niet alleen het geluidsniveau speelt een rol bij de ervaren hinder. Ook fysische eigenschappen zoals de frequentie of toonhoogte, de duur, het verloop in de tijd en tonale of impulsieve eigenschappen kunnen bijdragen aan hoe hinderlijk we een geluid ervaren.

Denk bijvoorbeeld aan waarschuwingsgeluiden. De sirene van een politieauto, een wekker, bepaalde ringtones en signalen van huishoudelijke apparatuur zijn speciaal ontworpen om onze aandacht te trekken. Ze kunnen piepen, van toonhoogte of geluidsniveau veranderen of relatief hard klinken. Daardoor zijn ze moeilijk te negeren. Dat is ook precies hun functie: ze moeten ons waarschuwen en zo nodig aanzetten tot actie.

Ook geluiden die niet speciaal als waarschuwingssignaal zijn ontworpen, kunnen onmiddellijk onze aandacht trekken doordat we er dreiging in herkennen. Denk aan ruziënde of schreeuwende mensen. Zulke geluiden kunnen daardoor sneller als hinderlijk worden ervaren.

Context

Ook de omgeving waarin we een geluid horen, speelt een rol bij de ervaren hinder. In een nachtclub of tijdens een concert zal harde muziek ons doorgaans weinig hinderen wanneer we daar bewust voor hebben gekozen. Dezelfde muziek kan met een veel lager geluidsniveau thuis of op het werk juist als zeer storend worden ervaren.

Individuele verschillen bij geluidshinder

De één vindt geluid sneller hinderlijk dan de ander. Individuele verschillen spelen dan ook een rol bij geluidshinder. Sommige mensen zijn gevoeliger voor geluid en kunnen zich moeilijker afsluiten van het lawaai om hen heen, terwijl anderen hetzelfde geluid makkelijker negeren. De een kan zich daardoor bij een relatief laag geluidsniveau al moeilijk concentreren, terwijl de ander daar nauwelijks hinder van ondervindt.

hinder geluiden misofonie

Overgevoeligheid voor geluiden: hyperacusis en misofonie

Sommige mensen zijn overgevoelig voor alledaagse geluiden. Dit wordt hyperacusis genoemd. Geluiden die voor anderen goed te verdragen zijn, kunnen dan als onaangenaam of zelfs pijnlijk worden ervaren.

Bij misofonie roepen specifieke geluiden sterke negatieve emoties op. Denk aan kauwgeluiden, het bijten in een appel of het knisperen van een krant. Het gaat daarbij niet zozeer om hoe hard het geluid is, maar om het specifieke geluid en de reactie die het oproept.

Er blijken dus flink wat factoren te zijn die kunnen bijdragen aan de hinder die geluid voor ons veroorzaakt. Het geluidsniveau speelt een belangrijke rol, maar ook de eigenschappen van het geluid, de situatie waarin we het horen en persoonlijke factoren bepalen mede hoeveel hinder we ervaren.

Bronnen:

RIVM – Geluidhinder
RIVM – Geluidhinder

RIVM – Onderzoek Beleving Woonomgeving (OBW): Hinder en slaapverstoring in de woonomgeving in 2024
RIVM – Onderzoek Beleving Woonomgeving 2024

RIVM – Beleving Woonomgeving in Nederland: Inventarisatie Verstoringen 2016
RIVM – Inventarisatie Verstoringen 2016

RIVM – Hinder en slaapverstoring van vliegtuiggeluid in 2024
RIVM – Vliegtuiggeluid en slaapverstoring 2024

RIVM – Effecten van geluid op slaap
RIVM – Effecten op slaap

RIVM – Hinder en gezondheidsklachten door laagfrequent geluid of bromtonen
RIVM – Laagfrequent geluid en bromtonen

Fields, J.M. (1992) – Effect of Personal and Situational Variables on Noise Annoyance in Residential Areas. Onderzoek naar niet-akoestische factoren die samenhangen met geluidshinder.
NASA Technical Reports Server – Fields 1992

Miedema, H.M.E. & Vos, H. (1998) – Exposure-response relationships for transportation noise. Journal of the Acoustical Society of America, 104(6), 3432–3445.
TNO – Miedema & Vos 1998

Swedo, S.E. et al. (2022) – Consensus Definition of Misophonia: A Delphi Study. Frontiers in Neuroscience, 16, 841816.
PubMed – Consensus Definition of Misophonia

Henry, J.A. et al. (2022) – Sound Tolerance Conditions (Hyperacusis, Misophonia, Noise Sensitivity, and Phonophobia): Definitions and Clinical Management. American Journal of Audiology, 31(3), 513–527.
PubMed – Sound Tolerance Conditions

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Meer nieuws

Gezondheid en brein

Minder piepjes, meer rust: ziekenhuizen gaan slimmer om met alarmen

Voortdurende alarmen in ziekenhuizen verstoren de nachtrust van patiënten en zorgen voor stress bij verpleegkundigen. Onderzoekers werken aan slimmere, stillere en beter herkenbare waarschuwingen om de geluidsoverlast te verminderen.

30 km/u soundscape langs een Nederlandse straat naast een groen stadspark met een 30 km/u-verkeersbord
Geluid in de leefomgeving

Maximale snelheid 30 km/u en de beleving van de stedelijke soundscape

Onderzoek laat zien dat de stedelijke geluidsomgeving bij 30 km/u als aangenamer kan worden ervaren dan bij 50 km/u. Niet alleen het geluidsniveau speelt daarbij een rol. Ook het karakter van de omgeving, zoals de aanwezigheid van vogelgeluiden, beïnvloedt hoe mensen de soundscape beleven.

Muziek en geur in de tentoonstelling Base Line – Music Meets Art in Kunstmuseum Den Haag
Analyse en duiding

Hoe ruikt muziek? De verrassende relatie tussen muziek en geur

Hoe ruikt muziek? In de tentoonstelling Base Line – Music Meets Art in Kunstmuseum Den Haag komen muziek, geur en beeldende kunst samen. Van Piesses geurtoonladder tot Debussy en Mondriaan: ook wetenschappelijk onderzoek laat zien dat geur en geluid verrassende verbanden kunnen hebben.

Akoestiek in een restaurant met gasten aan verschillende tafels
Geluid in de leefomgeving

Frankrijk introduceert akoestische norm voor bars en restaurants

Frankrijk heeft met NF S31-299 een specifieke norm voor de akoestische kwaliteit van bars en restaurants. De norm maakt onder meer nagalmtijd, geluidsabsorptie en de verspreiding van geluid meetbaar. Zo kunnen ontwerpers en horecaondernemers akoestiek vanaf het begin meenemen en afstemmen op de gewenste sfeer en het gebruik van de ruimte.